ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
343
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
« مسجد البيعه ؛ در نزديكى عقبه در آغاز مرز منا از سوى مكه بوده و نسبت به شخصى كه به سوى مكه در حركت است ، در پشت عقبه قرار دارد و در گردنهاى در سمت چپ شخصى است كه به سوى منا در حركت است . به گفتهء جمعى از تاريخنگاران ، بدين مناسبت به آن « مسجد البيعه » گفتهاند كه در آن انصار در حضور عباس بن عبد المطلب عموى پيامبر به خدمت رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله رسيدند و با ايشان بيعت نمودند . » تقى فاسى مىگويد : طول اين مسجد 6 / 1 38 ذراع به ذرع آهنى است و داراى دو شبستان است كه هر يك از شبستانها سه گنبد دارد و اين گنبدها ، بر چهار نيم طاق بنا گرديده است . داراى دو درب يكى در سمت شمال و ديگرى در سمت جنوب مىباشد و بر طبق گفتهء فاسى : ساختمان مسجد فرسوده و خراب است ، در آن دو سنگ نبشته وجود دارد كه بر يكى از آنها نوشته شده است : « امر عبد اللّه أمير المؤمنين أكرمه اللّه ببنيان هذا المسجد البيعة التى كانت أوّل بيعة بايع فيها رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلم عقد عقده له ( ؟ ) العباس بن عبد المطلب رضى اللّه عنه » و بر روى لوح ديگرى ، مسجد البيعه را تعريف نموده كه تاريخ بناى آن 244 ه . بوده است و مراد از امير المؤمنين ياد شده همان ابو جعفر منصور عباسى است . همچنين اين مسجد از سوى مستنصر عباسى نيز تعمير گرديده ؛ زيرا فاسى مىگويد : به علّت خرابى مسجد ، سنگى را در كنار اين مسجد افتاده بر زمين ديدم كه نام مستنصر عباسى و تاريخ 629 ه . بر آن نوشته شده بود . مسجد منا كه بدان « مسجد المنحر » نيز گفته مىشود . فاسى آن را اين چنين ناميده و گفته است : اين مسجد در مجاورت خانهء معروف به « دار المنحر » ميان جمرهء اولى و جمرهء وسطى ، در سمت راست شخصى كه به سوى عرفات مىرود ، قرار گرفته است و در آن لوح سنگى وجود دارد كه بر آن نوشته شده : « ان الملك قطب الدين ابا بكر بن الملك المنصور عمر بن